पत्रकार भोला पासवानसहित ३ जनालाई 'राष्ट्रिय पत्रकारिता पुरस्कार', २ जनालाई 'वरिष्ठ पत्रकारिता सम्मान'

काठमाडौँ, वैशाख २४ : नेपाल सरकार, सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालयले यस वर्षको प्रतिष्ठित 'राष्ट्रिय पत्रकारिता पुरस्कार' वरिष्ठ पत्रकार एवं अनुसन्धानकर्ता भोला पासवानसहित तीन जनालाई प्रदान गरेको छ। नवौँ राष्ट्रिय पत्रकारिता दिवसका अवसरमा बिहीबार राष्ट्रपति भवन, शीतल निवासमा आयोजित विशेष समारोहमा सम्माननीय राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलले उक्त पुरस्कार तथा सम्मान प्रदान गर्नुभएको हो।

समारोहमा पत्रकार पासवानसँगै उमेश श्रेष्ठ (शालोक्य) र रुपा गहतराजलाई 'राष्ट्रिय पत्रकारिता पुरस्कार' प्रदान गरियो। यस्तै, पत्रकारिता क्षेत्रमा लामो समय विशिष्ट योगदान पुर्‍याए बापत चन्द्रकिशोर र नम्रता शर्मालाई 'वरिष्ठ पत्रकारिता सम्मान' (वरिष्ठ पत्रकारको उपाधि) बाट विभूषित गरिएको छ।

समावेशी कार्यविधि र छनोटको आधार

मन्त्रालयले जारी गरेको 'राष्ट्रिय पत्रकारिता पुरस्कार र वरिष्ठ पत्रकार सम्मान कार्यविधि, २०८३' को दफा ६ (२) बमोजिम पासवानलाई पुरस्कृत गरिएको हो। उक्त कार्यविधिले दलित, सीमान्तकृत र उत्पीडित समुदायका मुद्दालाई प्राथमिकताका साथ उठाउने पत्रकारलाई सम्मान गर्ने विशेष व्यवस्था गरेको छ।

सञ्चार मन्त्रालयका सचिव लक्ष्मीकुमारी बस्नेतको संयोजकत्वमा गठित सिफारिस समितिले पासवानको २३ वर्ष लामो खोजमूलक पत्रकारिता र सामाजिक न्यायमा पुर्‍याएको योगदानको मूल्याङ्कन गर्दै उहाँको नाम छनोट गरेको थियो।

राष्ट्रपति र सम्मानित पत्रकारको सम्बोधन

समारोहलाई सम्बोधन गर्दै सम्माननीय राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलले लोकतन्त्रको सुदृढीकरण र सामाजिक न्यायका लागि पत्रकारिता जगत्ले खेलेको भूमिकाको प्रशंसा गर्नुभयो। कार्यक्रम सञ्चालिकाले मञ्चबाट आमन्त्रण गरेपछि ५ जना पुरस्कृत व्यक्तित्वहरूको तर्फबाट मन्तव्य राख्दै पत्रकार भोला पासवानले भन्नुभयो— "विगतमा यस्ता राजकीय पुरस्कारहरू पहुँच र शक्तिको आधारमा बाँडिने गरेको चर्चा सुनिन्थ्यो। तर आज, म जस्तो २३ वर्षदेखि गाउँमा बसेर सीमान्तकृतका मुद्दा उठाउने पत्रकारलाई राज्यले पहिचान गर्नु वर्तमान सरकार र सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्री डा. बिक्रम तिमिल्सिना नेतृत्वको मन्त्रालयको सकारात्मक कदम हो।"

पासवानको पत्रकारिता इतिहास र अन्तर्राष्ट्रिय प्रभाव

सप्तरीको कञ्चनरुप-८ का स्थायी बासिन्दा पासवानको पत्रकारिता यात्रा २०५९ सालमा लहानको 'नवजागृति साप्ताहिक' बाट सुरु भएको थियो। उहाँले 'न्यूज टुडे', 'ब्लास्ट दैनिक', 'ग्रीन मधेश दैनिक', र 'नयाँ पत्रिका दैनिक' (मधेश ब्युरो संयोजक) हुँदै आफ्नो पहिचान बनाउनुभयो। उहाँका खोजमूलक लेखहरू 'कान्तिपुर', 'नागरिक' र 'अनलाइनखबर' मात्र नभई भारतको 'द वायर', अमेरिकाको 'द डिप्लोम्याट' र 'ग्लोबल टाइम्स' जस्ता अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यममा समेत प्रकाशित भई विश्वव्यापी ध्यानाकर्षण गराएका छन्।

पुरस्कार तथा फेलोसिपको पृष्ठभूमि

पत्रकार पासवानको व्यावसायिक सफलता यसअघि पनि विभिन्न राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चहरूमा प्रमाणित भइसकेको छ। उहाँले २०६५ सालमै सञ्चारिका समूह नेपालबाट प्रदान गरिने 'सञ्चारिका समानता अवार्ड' प्राप्त गर्नुभएको थियो। शिक्षा क्षेत्रको खोजमूलक रिपोर्टिङका लागि उहाँले २०७१ र २०७३ सालमा शिक्षा मन्त्रालय र नेपाल पत्रकार महासंघबाट संयुक्त रूपमा प्रदान गरिने 'शिक्षा पत्रकारिता लेखनवृत्ति' समेत प्राप्त गर्नुभयो। यस्तै, वीरगन्जबाट प्रदान गरिने राष्ट्रिय स्तरको 'गौतमे पत्रकारिता अवार्ड' (२०७४) बाट पनि उहाँ सम्मानित भइसक्नुभएको छ।

अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा उहाँले सन् २०१० मा अस्ट्रेलियाको प्रतिष्ठित 'AusAID Leadership Awards Fellowship' प्राप्त गरी व्यावसायिक क्षमता अभिवृद्धि गर्नुभएको थियो भने सन् २०१४ मा 'ASD Junior Policy Research Fellowship' समेत प्राप्त गर्नुभएको थियो।

चुनौतीपूर्ण पत्रकारिता र सुरक्षाको सवाल

समारोहमा प्रेस काउन्सिल नेपालको प्रतिवेदन उद्धृत गर्दै पत्रकारिता क्षेत्र अझै चुनौतीपूर्ण रहेको चर्चा गरियो। वि.सं. २०८२ वैशाख १ देखि २०८२ चैत मसान्तसम्मको एक वर्षमा देशभर प्रेस स्वतन्त्रता हननका १२० वटा घटना भएका छन्, जसमा मधेश प्रदेशमा मात्रै २७ वटा घटना छन्। यस्तो प्रतिकूल अवस्थामा पनि सीमान्तकृतको आवाज उठाए बापत राज्यले पासवानलाई गरेको यो सम्मानले व्यावसायिक पत्रकारितालाई थप ऊर्जा प्रदान गरेको छ। 
समारोहमा सञ्चार मन्त्री डा. बिक्रम तिमिल्सिना, मन्त्रालयका सचिव लक्ष्मीकुमारी बस्नेत, वरिष्ठ पत्रकारहरू र सञ्चार क्षेत्रका विशिष्ट व्यक्तिहरूको उपस्थिति रहेको थियो।

पुरस्कृत व्यक्तित्वका तर्फबाट भोला पासवानको सम्बोधन: ‘राज्यको मूल्याङ्कन पद्धतिमा सकारात्मक परिवर्तनको सङ्केत’
काठमाडौँ , वैशाख २४ । राष्ट्रिय पत्रकारिता पुरस्कारबाट सम्मानित भएपछि आयोजित समारोहलाई सम्बोधन गर्दै वरिष्ठ पत्रकार भोला पासवानले राज्यको मूल्याङ्कन पद्धतिमा सकारात्मक परिवर्तन आएको बताउनुभएको छ। ५ जना पुरस्कृत व्यक्तित्वहरूको तर्फबाट बोल्दै उहाँले आफ्नो सम्मानलाई सीमान्तकृत समुदायको आवाजको पहिचानका रूपमा अर्थ्याउनुभयो।

सम्बोधनका मुख्य बुँदाहरू:

मूल्याङ्कनमा नयाँपन: सम्बोधनका क्रममा पत्रकार पासवानले विगतको तुलनामा यस पटकको पुरस्कार छनोट निष्पक्ष र समावेशी रहेको उल्लेख गर्नुभयो। उहाँले भन्नुभयो, "विगतमा यस्ता राजकीय पुरस्कारहरू प्रायः दलीय आबद्धता वा शक्तिको निकटताका आधारमा वितरण हुने गरेको चर्चा सुनिन्थ्यो। तर आज, म जस्तो २३ वर्षदेखि गाउँमा बसेर सीमान्तकृतका मुद्दा उठाउने पत्रकारलाई राज्यले पहिचान गर्नु वर्तमान सरकार र सञ्चार मन्त्रालयको मूल्याङ्कन पद्धतिमा आएको सकारात्मक परिवर्तनको प्रमाण हो।"

संरचनागत विभेद र राज्यको प्रतिबद्धता:

सरकारले दलित समुदायमाथि विगतमा भएको संरचनागत बहिष्करणका लागि क्षमा माग्ने र विशेष कार्यक्रम ल्याउने प्रतिबद्धता जनाउनु न्यायपूर्ण कदम भएको उहाँको भनाइ थियो। उहाँले थप्नुभयो, "आज २७५ सदस्यीय प्रतिनिधिसभामा मधेशी दलितहरूको प्रतिनिधित्व शून्य रहेको दुःखद अवस्था छ। यस्तो बेला राज्यले मेरो पत्रकारितालाई गरेको यो सम्मानले पिँधमा रहेका समुदायमा एउटा नयाँ आशा जगाएको छ।"

सञ्चार नीति र समावेशीकरण:

सरकारी सञ्चारमाध्यमहरूलाई थप समावेशी बनाउनुपर्नेमा जोड दिँदै उहाँले नीति-निर्माण तहमा दलित र अझ विशेष गरी मधेशी दलितहरूको प्रतिनिधित्व सुनिश्चित हुनुपर्ने माग गर्नुभयो। यस विषयमा आफूहरू सञ्चार मन्त्रीसँग थप छलफल गर्न समेत इच्छुक रहेको उहाँले बताउनुभयो।

पत्रकारको सुरक्षा र चुनौती:

प्रेस काउन्सिलको प्रतिवेदनले देखाएको पत्रकार असुरक्षाको तथ्याङ्कलाई उद्धृत गर्दै पासवानले भन्नुभयो, "कार्यक्षेत्रमा पत्रकारहरू अझै असुरक्षित रहेको पुष्टि हुन्छ। त्यसैले, कार्यविधिमा व्यवस्था भए बमोजिम दलित र उत्पीडित समुदायका मुद्दा उठाउने पत्रकारहरूको पेसागत सुरक्षामा राज्यले थप ध्यान दिनेछ भन्ने अपेक्षा राखेको छु।"

अन्त्यमा, यो सम्मानले आफूलाई भुइँमान्छेका आवाजलाई अझ सशक्त रूपमा उठाउन थप ऊर्जा र जिम्मेवारी प्रदान गरेको महसुस भएको भन्दै उहाँले आफ्नो मन्तव्य टुङ्ग्याउनुभएको थियो।